به گزارش با بازار، بازار فرآورده‌های نفتی آسیا با تحول مهمی روبه‌رو شده است؛ چین با وجود افزایش قابل‌توجه واردات نفت خام، همچنان صادرات بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌های نفتی خود را در سطحی محدود نگه داشته است.
بر اساس تحلیل تازه رویترز در روز سه‌شنبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، داده‌های گمرکی نشان می‌دهد واردات نفت خام چین در ماه اکتبر به ۹.۸۸ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که نسبت به سپتامبر ۹.۴ درصد افزایش داشته و بالاترین سطح واردات از ماه مارس محسوب می‌شود.
با این حال، صادرات فرآورده‌های نفتی چین از ۷.۱۶ میلیون تن در سپتامبر به ۵.۱۸ میلیون تن در اکتبر کاهش یافته است؛ معادل افت حدود ۲۷.۷ درصدی.
چرا واردات نفت چین افزایش یافت؟
یکی از مهم‌ترین عوامل رشد واردات نفت چین، بهبود جریان محموله‌های نفتی از خاورمیانه بوده است.
پس از اختلال گسترده در صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز، پالایشگاه‌های چینی با محدودیت دسترسی به برخی محموله‌های نفت خام مواجه شدند.
اکنون داده‌های رهگیری محموله‌ها نشان می‌دهد ورود نفت از خاورمیانه به چین به سطح پیش از جنگ بازگشته است.
با وجود این بهبود، مجموع واردات نفت خام چین در اکتبر همچنان ۱۳.۳ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.
همچنین واردات نفت این کشور در مجموع ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۵.۱ درصد کاهش نشان می‌دهد.
این ارقام نشان می‌دهد افزایش واردات اکتبر، اگرچه قابل‌توجه بوده، هنوز کاهش انباشته عرضه نفت به بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان را جبران نکرده است.
صادرات فرآورده‌های نفتی برخلاف واردات کاهش یافت
در شرایط عادی، افزایش دسترسی پالایشگاه‌های چین به نفت خام می‌تواند زمینه رشد تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی را فراهم کند.
اما آمار اکتبر نشان می‌دهد چنین اتفاقی رخ نداده است.
صادرات فرآورده‌های نفتی چین با کاهش حدود ۱.۹۸ میلیون تنی نسبت به سپتامبر، به ۵.۱۸ میلیون تن رسیده است.
بر اساس گزارش رویترز، صادرات گازوئیل نیز پس از رسیدن به بالاترین سطح نزدیک به سه سال اخیر در سپتامبر، در ماه اکتبر به‌شدت کاهش یافته است.
نشانه‌های اولیه معاملات نوامبر نیز از ادامه ضعف صادرات فرآورده‌های نفتی چین حکایت دارد؛ هرچند هنوز آمار نهایی این ماه منتشر نشده است.
نقش سهمیه‌های دولتی در محدود شدن صادرات سوخت
یکی از دلایل اصلی فاصله میان واردات نفت خام و صادرات فرآورده‌های نفتی چین، نظام سهمیه‌بندی صادرات این کشور است.
پالایشگاه‌های چینی برای صادرات بنزین، گازوئیل و برخی دیگر از فرآورده‌ها به سهمیه‌های تعیین‌شده از سوی دولت نیاز دارند.
مقام‌های چین در دوره اختلال عرضه نفت، محدودیت‌هایی برای صادرات فرآورده‌ها اعمال کردند تا تأمین سوخت بازار داخلی در اولویت قرار گیرد.
اگرچه بخشی از این محدودیت‌ها بعداً کاهش یافت، صادرات همچنان تحت تأثیر سهمیه‌ها و سیاست‌های تأمین داخلی قرار دارد.
این وضعیت نشان می‌دهد وجود ظرفیت پالایشگاهی مازاد، به‌تنهایی برای افزایش صادرات کافی نیست.
حاشیه سود بالای گازوئیل؛ چرا پالایشگاه‌ها صادرات را افزایش نمی‌دهند؟
طبق تحلیل رویترز، حاشیه سود پالایش گازوئیل در بازار آسیا به سطحی غیرمعمول و بالا رسیده است.
چنین شرایطی معمولاً انگیزه اقتصادی پالایشگاه‌ها برای افزایش تولید و صادرات گازوئیل را تقویت می‌کند.
با این حال، پالایشگاه‌های چین علاوه بر قیمت جهانی فرآورده‌ها، باید محدودیت سهمیه صادراتی، میزان دسترسی به نفت خام و سطح ذخایر داخلی را نیز در نظر بگیرند.
افزایش صادرات سوخت مستلزم واردات بیشتر نفت خام، برداشت از ذخایر موجود یا ترکیبی از هر دو است.
بنابراین حتی در شرایطی که صادرات گازوئیل از نظر اقتصادی جذاب باشد، محدودیت‌های اجرایی و سیاست‌گذاری می‌توانند مانع رشد سریع عرضه شوند.
پیامدهای اقتصادی برای بازار بنزین و گازوئیل آسیا
چین یکی از بازیگران مهم بازار فرآورده‌های نفتی آسیاست و تغییر صادرات این کشور می‌تواند بر توازن عرضه منطقه‌ای تأثیر بگذارد.
کاهش صادرات گازوئیل ممکن است خریداران آسیایی را به تأمین سوخت از پالایشگاه‌های دیگر سوق دهد.
در صورت تداوم محدودیت عرضه، احتمال حفظ حاشیه سود بالای پالایش گازوئیل و افزایش رقابت برای محموله‌های صادراتی وجود دارد.
این مسئله برای بخش‌های حمل‌ونقل، صنایع و فعالیت‌های اقتصادی وابسته به سوخت دیزل اهمیت ویژه‌ای دارد.
با این حال، کاهش صادرات چین به‌تنهایی به معنای افزایش قطعی قیمت جهانی گازوئیل نیست؛ زیرا میزان تولید سایر پالایشگاه‌ها، تقاضای فصلی و وضعیت ذخایر نیز در تعیین قیمت نقش دارند.
گزارش تازه رویترز رقم مشخصی از تغییر قیمت بنزین یا گازوئیل که مستقیماً ناشی از آمار صادرات اکتبر چین باشد ارائه نکرده است.
آیا صادرات سوخت چین دوباره افزایش می‌یابد؟
رشد واردات نفت خام در اکتبر می‌تواند در ماه‌های آینده امکان افزایش فعالیت پالایشگاه‌ها را فراهم کند.
اما تحقق این سناریو به چند عامل بستگی دارد: ادامه ورود نفت از خاورمیانه، میزان ذخایر داخلی چین، سیاست سهمیه‌بندی صادرات و شرایط تقاضای داخلی.
اگر دولت چین سهمیه‌های بیشتری برای صادرات فرآورده‌ها اختصاص دهد و واردات نفت خام در سطح بالاتری باقی بماند، امکان رشد صادرات بنزین و گازوئیل وجود خواهد داشت.
در مقابل، اگر تأمین بازار داخلی همچنان اولویت اصلی باشد، صادرات ممکن است با وجود بهبود واردات نفت خام محدود باقی بماند.
جمع‌بندی
افزایش ۹.۴ درصدی واردات نفت خام چین هم‌زمان با کاهش حدود ۲۸ درصدی صادرات فرآورده‌های نفتی، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ناهماهنگی میان بازیابی عرضه نفت و بازگشت تجارت سوخت در آسیاست.
این تحول نشان می‌دهد بهبود جریان نفت خام از خلیج فارس لزوماً به افزایش فوری عرضه بنزین و گازوئیل منجر نمی‌شود. در صورت ادامه محدودیت صادرات چین، بازار فرآورده‌های نفتی آسیا ممکن است با فشار عرضه مواجه بماند؛ حتی اگر دسترسی پالایشگاه‌ها به نفت خام بهتر شود.