به گزارش با بازار، افزایش قیمت جهانی نفت در پی تداوم تنش‌های خاورمیانه و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ تبدیل شده است.
بر اساس گزارش روز پنجشنبه ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ خبرگزاری رویترز، افزایش بهای نفت به محدوده بالاترین سطح پنج‌ماهه، هزینه سوخت و انرژی را در بسیاری از کشورها بالا برده و آثار آن به بخش‌های مختلف اقتصاد سرایت کرده است.
در حالی که نفت برنت از مرز ۱۱۰ دلار عبور کرده، افزایش قیمت بنزین و گازوئیل نه‌تنها رانندگان، بلکه شرکت‌های حمل‌ونقل، صنایع تولیدی، کشاورزان و مصرف‌کنندگان را نیز تحت فشار قرار داده است.
آمریکا؛ بنزین بالای ۴ دلار و فشار بر خانوارها
آمریکا با وجود جایگاه مهم خود در تولید نفت، از افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی مصون نمانده است.
بر اساس داده‌های انجمن خودروی آمریکا (AAA)، میانگین قیمت هر گالن بنزین معمولی در این کشور در ۲۰ اکتبر حدود ۴.۲۸ دلار بوده است.
این رقم در مقایسه با قیمت‌های پیش از آغاز جنگ با ایران افزایش قابل‌توجهی را نشان می‌دهد.
گزارش آسوشیتدپرس حاکی است قیمت بنزین آمریکا از زمان آغاز جنگ حدود ۴۵ درصد و قیمت گازوئیل حدود ۶۸ درصد افزایش یافته است.
همچنین قیمت گازوئیل در ماه سپتامبر به رکورد ۶.۵۳ دلار برای هر گالن رسید.
افزایش هزینه سوخت، فشار مستقیمی بر بودجه خانوارها وارد کرده و هزینه رفت‌وآمد روزانه را افزایش داده است.
برآورد اقتصاددانان که آسوشیتدپرس به آن اشاره کرده، نشان می‌دهد پیامدهای اقتصادی جنگ با ایران به‌طور متوسط حدود ۲ هزار دلار هزینه اضافی برای هر خانوار آمریکایی ایجاد کرده که نزدیک به ۱۱۰۰ دلار آن مربوط به افزایش هزینه انرژی است.
بریتانیا؛ گازوئیل برای نخستین بار به ۲ پوند رسید
در بریتانیا، افزایش قیمت سوخت به یکی از عوامل مهم فشار بر هزینه زندگی تبدیل شده است.
طبق گزارش رویترز، میانگین قیمت گازوئیل در جایگاه‌های سوخت این کشور در ماه اکتبر برای نخستین بار به ۲ پوند در هر لیتر رسیده است.
افزایش هزینه سوخت خودروهای باری و تجاری، هزینه توزیع کالاها را بالا می‌برد و می‌تواند به افزایش قیمت محصولات در فروشگاه‌ها منجر شود.
هم‌زمان، افزایش هزینه انرژی به رشد تورم و هزینه استقراض در بریتانیا کمک کرده است.
برآورد شرکت Energy UK نیز نشان می‌دهد هزینه انرژی خانگی در سه‌ماهه جاری ممکن است نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۰ درصد افزایش یابد.
اروپا؛ فشار هم‌زمان بر حمل‌ونقل، صنایع و مصرف‌کنندگان
کشورهای اروپایی به دلیل وابستگی به واردات انرژی و هزینه بالای سوخت، در برابر افزایش قیمت نفت آسیب‌پذیر هستند.
افزایش بهای بنزین و گازوئیل، هزینه فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای، صنایع تولیدی و بخش کشاورزی را افزایش داده است.
در کشورهایی مانند فرانسه و ایتالیا، نارضایتی از هزینه‌های بالای سوخت و زندگی به اعتراضات و اختلال در برخی فعالیت‌های اقتصادی منجر شده است.
در سطح کلان، افزایش هزینه انرژی می‌تواند تورم را بالا نگه دارد و تصمیم بانک‌های مرکزی درباره کاهش نرخ بهره را دشوارتر کند.
این وضعیت برای خانوارهایی که هم‌زمان با افزایش هزینه سوخت و اقساط وام روبه‌رو هستند، فشار مضاعفی ایجاد می‌کند.
آسیا؛ هند و پاکستان در برابر شوک نفتی
کشورهای آسیایی، به‌ویژه اقتصادهای وابسته به واردات نفت، از افزایش قیمت جهانی انرژی تأثیر می‌پذیرند.
هند؛ خطر افزایش تورم وارداتی
وزارت دارایی هند در گزارش اقتصادی خود هشدار داده است که افزایش قیمت نفت و تداوم تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند فشار تورم وارداتی را تشدید کند.
هند بخش بزرگی از نفت مورد نیاز خود را وارد می‌کند؛ بنابراین افزایش قیمت جهانی نفت می‌تواند هزینه واردات، حمل‌ونقل و تولید را بالا ببرد.
همچنین افزایش تقاضا برای ارز خارجی جهت خرید نفت ممکن است بر نرخ برابری روپیه و تراز تجاری این کشور فشار وارد کند.
پاکستان؛ سهمیه سوخت یارانه‌ای و صرفه‌جویی دولتی
پاکستان برای کاهش پیامدهای بحران انرژی، مجموعه‌ای از اقدامات صرفه‌جویانه را اجرا کرده است.
بر اساس گزارش رویترز در ماه سپتامبر، دولت این کشور مصرف سوخت خودروهای دولتی را محدود کرده و برخی هزینه‌های غیرضروری را کاهش داده است.
همچنین برای مالکان موتورسیکلت، سه‌چرخه و خودروهای کوچک، یارانه‌ای معادل ۱۰۰ روپیه پاکستان برای هر لیتر سوخت در چارچوب سهمیه ماهانه در نظر گرفته شده است.
این اقدامات نشان می‌دهد افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در برخی اقتصادهای درحال‌توسعه، دولت‌ها را به پرداخت یارانه و مدیریت مصرف انرژی وادار کرده است.
استرالیا؛ افزایش هزینه انرژی به بازار مسکن رسید
پیامدهای گرانی انرژی در استرالیا تنها به هزینه سوخت محدود نمانده است.
طبق گزارش رویترز، بانک مرکزی استرالیا در ماه گذشته نرخ بهره را به بالاترین سطح ۱۵ سال اخیر افزایش داده است.
برای نمونه، در یک وام مسکن ۷۳۱ هزار دلاری استرالیا با دوره بازپرداخت ۳۰ ساله، افزایش نرخ بهره از ۵.۵ به ۶.۲ درصد می‌تواند هزینه اقساط سالانه را حدود ۳۹۰۰ دلار استرالیا افزایش دهد.
اگرچه نرخ بهره تحت تأثیر عوامل مختلف اقتصادی تعیین می‌شود، افزایش قیمت انرژی یکی از عوامل تشدید فشار تورمی است.
چرا گرانی بنزین قیمت مواد غذایی را بالا می‌برد؟
افزایش قیمت سوخت از چند مسیر به هزینه زندگی مردم منتقل می‌شود.
نخست، افزایش قیمت گازوئیل هزینه حمل محصولات کشاورزی و کالاهای مصرفی را بالا می‌برد.
دوم، تولید مواد غذایی به انرژی، ماشین‌آلات کشاورزی و کودهای شیمیایی وابسته است و افزایش هزینه این نهاده‌ها می‌تواند قیمت نهایی محصولات را افزایش دهد.
سوم، نفت و گاز از مواد اولیه مهم صنایع پتروشیمی هستند و افزایش قیمت آنها بر هزینه تولید بسته‌بندی، پوشاک و بسیاری از محصولات مصرفی اثر می‌گذارد.
بر اساس گزارش رویترز، قیمت پلاستیک در آمریکا در ماه اوت نسبت به اکتبر سال گذشته ۷ درصد افزایش داشته است.
همچنین طبق داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، اختلال در حمل‌ونقل و افزایش هزینه کودهای شیمیایی می‌تواند فشار تورمی بر بازار جهانی مواد غذایی را تا سال ۲۰۲۷ ادامه دهد.
مقایسه آثار افزایش قیمت سوخت در کشورهای مختلف
| کشور یا منطقه | شاخص مهم | پیامد اقتصادی |
|---|---|---|
| آمریکا | بنزین حدود ۴.۲۸ دلار در هر گالن | افزایش هزینه خانوار و حمل‌ونقل |
| بریتانیا | گازوئیل ۲ پوند در هر لیتر | فشار بر حمل کالا و هزینه زندگی |
| اتحادیه اروپا | افزایش هزینه انرژی و سوخت | فشار بر صنایع، تورم و حمل‌ونقل |
| هند | افزایش هزینه واردات نفت | خطر تورم وارداتی و فشار بر روپیه |
| پاکستان | یارانه ۱۰۰ روپیه‌ای برای هر لیتر در سهمیه مشخص | افزایش فشار بر بودجه و اجرای صرفه‌جویی |
| استرالیا | افزایش هزینه وام مسکن در فضای تورمی | کاهش قدرت خرید خانوارها |
ارقام مربوط به تاریخ‌ها و شاخص‌های متفاوت هستند و جدول برای مقایسه پیامدهای اقتصادی تهیه شده، نه رتبه‌بندی قیمت سوخت.
آیا کشورهای صادرکننده نفت از این بحران سود می‌برند؟
افزایش قیمت نفت می‌تواند درآمد صادراتی کشورهای تولیدکننده نفت را افزایش دهد؛ اما این موضوع به معنای سود یکسان برای همه آنها نیست.
کشورهایی که صادرات نفت آنها با اختلال، محدودیت تجاری یا آسیب زیرساختی مواجه شده است، ممکن است با وجود قیمت‌های بالاتر نتوانند درآمد مورد انتظار را کسب کنند.
در مقابل، واردکنندگان خالص انرژی معمولاً با افزایش هزینه واردات، فشار بر منابع ارزی و احتمال رشد تورم روبه‌رو می‌شوند.
برای کشورهایی مانند ایران نیز اثر نهایی افزایش قیمت نفت به میزان صادرات واقعی، درآمد قابل‌دسترسی ارزی، هزینه واردات فرآورده‌ها و سیاست‌های داخلی قیمت‌گذاری انرژی بستگی دارد.
چشم‌انداز بازار؛ آیا بنزین باز هم گران‌تر می‌شود؟
آینده قیمت بنزین و گازوئیل تا حد زیادی به وضعیت عرضه جهانی نفت، امنیت مسیرهای انتقال انرژی و ظرفیت پالایشگاه‌ها وابسته است.
در صورت ادامه اختلال در تنگه هرمز و تشدید حملات به زیرساخت‌های انرژی، احتمال تداوم فشار بر قیمت فرآورده‌های نفتی وجود دارد.
در مقابل، کاهش تنش‌های منطقه‌ای، افزایش عرضه و بهبود فعالیت پالایشگاه‌ها می‌تواند بخشی از فشار قیمت‌ها را کاهش دهد.
البته تغییر قیمت نفت خام الزاماً با همان سرعت و نسبت به قیمت بنزین در جایگاه‌ها منتقل نمی‌شود؛ مالیات، یارانه، نرخ ارز و ظرفیت پالایش نیز نقش مهمی دارند.
جمع‌بندی
افزایش قیمت جهانی نفت به بالای ۱۱۰ دلار، پیامدهایی فراتر از بازار انرژی ایجاد کرده است.
در آمریکا، افزایش قیمت بنزین و گازوئیل قدرت خرید خانوارها را کاهش داده؛ در اروپا، هزینه حمل‌ونقل و گرمایش بالا رفته و در کشورهای واردکننده نفت مانند هند و پاکستان، فشار بر تورم و بودجه دولت‌ها افزایش یافته است.
مهم‌ترین خطر ادامه این بحران، تبدیل شدن شوک قیمت سوخت به موج گسترده‌تر تورم جهانی است؛ موجی که می‌تواند از هزینه حمل‌ونقل و مواد غذایی تا نرخ بهره و بازار مسکن را تحت تأثیر قرار دهد.
منابع: رویترز، آسوشیتدپرس، انجمن خودروی آمریکا (AAA)، وزارت دارایی هند و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) | ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶